Είναι κάποιες γειτονιές, οι οποίες άθελά τους, έχουν γίνει σήμα κατατεθέν των πόλεων τους. Αναμφίβολα μια τέτοια περίπτωση είναι η Λα Μπόκα. Δεν υπάρχει περίπτωση να σκεφτεί κανείς το Μπουένος Άιρες και να μην του έρθει στο νου, η πολύχρωμη εργατική γειτονιά στο παλιό λιμάνι της πόλης. Η τοποθεσία της είναι τέτοια και αποτέλεσε αποτέλεσε ένα χωνευτήρι διαφορετικών πολιτισμών κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, όταν εκατομμύρια μετανάστες, κυρίως από την Ευρώπη και την Ασία έφτασαν στην Αργεντινή. Συγκεκριμένα, πολλοί από τους αποίκους της κατάγονταν από την ιταλική περιοχή της Λιγυρίας. Το όνομα της οφείλεται στην ισπανική λέξη μπόκα που σημαίνει στόμα, μιας και την παρομοίασαν με το στόμα του ποταμού Ματάνσα, λόγω του σχήματος του λιμανιού της.
Είναι κάτι περισσότερο από προφανές πως δε νοείται επίσκεψη στην πρωτεύουσας της Αργεντινής δίχως ένα πέρασμα από τη Λα Μπόκα, εκεί που ουσιαστικά ξεκίνησαν όλα. Στα τελευταία μου ταξίδια ανακάλυψα πως απολαμβάνω αρκετά τα οργανωμένα walking tours. Συνήθως είναι τυπικά δωρεάν, βασισμένα σε φιλοδωρήματα, ή έναντι αμοιβής της τάξης των 10-15€. Με τέτοιου είδους ξεναγήσεις μαθαίνεις κάποιες λεπτομέρειες τις οποίες μόνο ντόπιος ξεναγός μπορεί να σου δώσει και ταυτόχρονα περπατώντας μπαίνεις στον παλμό του κάθε τόπου. Μια τέτοια ημέρα ήταν και εκείνη η ηλιόλουστη καθημερινή στην πολύχρωμη Λα Μπόκα.
Αν δει κανείς το πλήθος των τουριστών που επισκέπτονται καθημερινά τα στενά της Μπόκα, δύσκολα μπορεί να φανταστεί πως αυτή η τόσο δημοφιλής γειτονιά ήταν ένα χωνευτήρι μεταναστών που αναζητούσαν ένα καλύτερο αύριο. Στα μέσα του 19ου αιώνα έπειτα από κινήσεις της τότε κυβέρνησης της Αργεντινής, έκαναν έκκληση για εργατικά χέρια κυρίως στην Ευρώπη. Η χώρα ήταν αχανής και άδεια, πλούσια σε ορυκτά και με απέραντη εύφορη έκταση προς αγροτική εκμετάλλευση. Μάλιστα οι προσκλήσεις για εργατικό δυναμικό ήταν τόσο δελεαστικές που έδιναν εγγυημένη εργασία, μεταφορικά για τη χώρα και δωρεάν στέγη. Αν φανταστεί κανείς μια Ευρώπη με συνεχόμενους πολέμους, επισιτιστικές κρίσεις, πολιτικές αστάθειες με εξόριστους αντιφρονούντες, η ιδέα μιας πλούσιας χώρας μακριά από όλα αυτά έμοιαζε άκρως δελεαστική.
Η ανταπόκριση ήταν τεράστια και μέσα σε λίγα χρόνια ο πληθυσμός της χώρας διπλασιάστηκε. Ένα μικρό ποσοστό των νέων μεταναστών ήταν ευκατάστατοι που έβλεπαν ένα νέο επιχειρηματικό πεδίο μπροστά τους, όμως η συντριπτική πλειοψηφία ήταν εργάτες που αναζητούσαν απλώς ένα καλύτερο αύριο. Όπως γίνεται παγκοσμίως από την αρχαιότητα, οι εργάτες χτίζουν πυρήνες γύρω από τα λιμάνια όπου εκεί υπάρχει πάντοτε το εμπόριο και ανάγκες για εργατικά χέρια. Αυτή ήταν η Μπόκα. Ο πυρήνας τους. Μάλιστα, λέγεται πως υπήρξε περίοδος όπου ένα κρεβάτι σε κοιτώνα στο Μπουένος Άιρες κόστιζε όσο ένα διαμέρισμα στο Παρίσι. Ήταν τόσο πυκνοκατοικημένη περιοχή λόγω της μαζικής άφιξης εργατών και της έλλειψης υποδομών.
Τα σπίτια τους πρόχειρα χτισμένα με δομικά υλικά που μπορούσαν να βρουν από το λιμάνι. Κυριολεκτικά στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλον και δίχως κανένα αρχιτεκτονικό πλάνο, δημιουργούσαν με τα χέρια τους το κατάλυμα τους. Η άναρχη δόμηση και οτιδήποτε υλικό περίσσευε από τα εμπορευματοκιβώτια του λιμανιού ήταν ο κανόνας. Μια ολόκληρη συνοικία χτισμένη από απομεινάρια. Το ξύλο ως υλικό κυριαρχεί ακόμη και τώρα στο Καμινίτο της Λα Μπόκα. Η πολυχρωμία της περιοχής από την άλλη δεν οφείλεται σε κάποια καλλιτεχνική τεχνοτροπία. Οποιοδήποτε χρώμα περίσσευε από τις ναυτιλιακές εργασίες, γινόταν άμεσα η βαφή για τα σπίτια των εργατών. Έμενε λίγο μπλέ για το ένα δοκάρι, λίγο κόκκινο για την πρόσοψη και λίγο κίτρινο για την οροφή και αυτομάτως είχαν ένα φρεσκοβαμμένο σπίτι. Ένας από τους πολλούς κινδύνους όπου διέτρεχαν οι τότε κάτοικοι ήταν αυτός της πυρκαγιάς. Οι υπαίθριες φωτιές για μαγείρεμα και θέρμανση σε συνδυασμό με το ξύλο, τις μπογιές και την άναρχη δόμηση, δημιουργούσαν ένα καταστροφικό κράμα. Οι φωτιές ήταν πολλές, συχνές και καμιά φορά πολύνεκρες. Για αυτό το λόγο είχε συσταθεί εθελοντική πυροσβεστική που υπάρχει ακόμη και στις ημέρες μας, αλλά πιο πολύ με συμβολικό παρά με λειτουργικό ρόλο.
Είναι γεγονός πως η Λα Μπόκα ανέκαθεν αποτελούσε το προπύργιο των αδικημένων, των φτωχών, των ταλαιπωρημένων. Πάντα ήταν η γειτονιά απ’ όπου ξεκινούσαν τα περισσότερα επαναστατικά κινήματα. Μάλιστα το 1882 έπειτα από σφοδρές αναταραχές, οι κάτοικοι ύψωσαν τη γενοβέζικη σημαία και κήρυξαν την ανεξαρτησία της από την Αργεντινή. Το μικροκράτος άντεξε ένα μικρό διάστημα όταν η επανάσταση κατεστάλη από τις κεντρικές δυνάμεις.
Ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο είναι περήφανη η περιοχή, είναι πως αποτελεί τη γενέτειρα του τάνγκο. Το τάνγκο λένε πως δε γεννήθηκε στην Αργεντινή ή στο Μπουένος Άιρες, αλλά στην Μπόκα. Υπαίθρια γλέντια με Ευρωπαίους μετανάστες, εργάτες κάθε λογής, πόρνες και αυτοσχέδια όργανα με μουσικές επηρεασμένες από νότια Ευρώπη, γέννησαν το τάνγκο. Λόγια γεμάτα καημό με αναφορές στον έρωτα, την ξενιτιά και τον πόνο. Στα πρώτα του βήματα ήταν ο χορός των περιθωριακών και η καλή κοινωνία της Αργεντινής δεν ήθελε καν να ακούσει για αυτό. Όπως το δικό μας το ρεμπέτικο. Έπρεπε να περάσει τον Ατλαντικό και να βρεθεί στα σαλόνια του Παρισιού για να εκτιμηθεί ως τέχνη. Έπειτα επέστρεψε με παριζιάνικη αίγλη και μπήκε στα σαλόνια των πλουσίων.
Ένας επιπλέον λόγος που η συγκεκριμένη γειτονιά είναι γνωστή παγκοσμίως είναι η ποδοσφαιρική ομάδα της Μπόκα Τζούνιορς και το εμβληματικό γήπεδο της Μπομπονέρα. Στη ίδια γειτονιά γεννήθηκε και η πλέον μισητή αντίπαλος της η Ρίβερ Πλέιτ. Μάλιστα αυτή ήταν η πρώτη ομάδα που ιδρύθηκε στην περιοχή από Γενοβέζους μετανάστες, εξού και τα χρώματα της λευκό και κόκκινο, όπως και της σημαίας της Γένοβας. Έπειτα μια ομάδα νέων από τα σπλάχνα της ομάδας, ίδρυσε την Μπόκα Τζούνιορς και μιας και δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα ίδια χρώματα στο έμβλημα τους, ο θρύλος λέει πως θα κοιτούσαν τα χρώματα από τη σημαία του πρώτου καραβιού που θα έπιανε λιμάνι. Το πλοίο ήταν σουηδικό και έτσι το κίτρινο και το μπλε έμελλε να ήταν τα χρώματα του συλλόγου. Πληροφοριακά, η Σουηδία δεν ήταν πάντοτε τόσο πλούσια και αναγκαζόταν να εξάγει μέχρι και πέτρες στην άλλη άκρη του κόσμου, όπως και το συγκεκριμένο πλοίο. Ήταν τα δομικά υλικά για τα πλακόστρωτα της περιοχής.
Το “στόμα” του Μπουένος Άιρες ήταν και θα παραμείνει η πιο ανήσυχη και επαναστατική γειτονιά της. Είναι ένας τόπος που παρά το τουριστικό ύφος του πλέον, κρύβει μέσα του τη λαϊκή Αργεντινή. Όλες οι ξεναγήσεις λένε πως η Λα Μπόκα είναι ασφαλής το πρωί και καλό είναι μετά τις 16:00, να αποφεύγονται οι άσκοπες μετακινήσεις. Πίσω από τα πολύχρωμα κτήρια, έχει μέσα της ακόμα την αγριάδα των περασμένων αιώνων. Οι απόγονοι των λιμενεργατών θα κρατούν πάντα ψηλά τη σημαία της Μπόκα. Θα καμαρώνουν για την Μπόκα Τζούνιορς και θα μιλούν άσχημα για το άλλο παιδί της γειτονιάς, τη Ρίβερ Πλέιτ που μετοίκησε στα πιο πλούσια βόρεια της πόλης. Όσο τουριστική και αν είναι η περιοχή μα τα πολλά καταστήματα εστίασης και αναμνηστικών ειδών, παραμένει μια από τις πιο γοητευτικές γειτονιές του Μπουένος Άιρες και σίγουρα συνιστώ σε κάποιον να την επισκεφτεί να βρεθεί κατά κει.
